0 DAGENAFTELLEN
NAAR EEN
NIEUW BEGIN
Meer info over dit boek,
het congres en de toekomst
van het liberalisme

Hoofdstuk 1

De geëngageerde burger

De wet kan iemand wel dwingen rechtvaardig te blijven, maar ze zal tevergeefs proberen iemand te dwingen toegewijd te zijn.
Frédéric Bastiat
1
Jean Jacques TESTAERT reageerde op deze quote.
De meest vindingrijke held uit de televisiegeschiedenis is ongetwijfeld MacGyver. Hij bedenkt oplossingen voor de meest uitzichtloze situaties en doet daarbij beroep op niet veel meer dan zijn zakmes, parate wetenschappelijke kennis en huis-, tuin- en keukenspullen. MacGyver houdt niet van geweld, wél van de creativiteit om met weinig middelen veel te bereiken. De makers van MacGyver haalden de mosterd misschien wel bij die andere populaire serie, The A-Team. Na elke aflevering liet het viertal – elk had zo zijn eigen specialiteit – de wereld een beetje beter achter. Hannibal, B.A., Face en Murdock hadden één ding met elkaar gemeen: ze hielden niet van de overheid en knapten hun zaakjes liever zelf op.
2
Arne Stoffels en Klaas T reageerden op deze paragraaf.
De combinatie van vrijheid en verantwoordelijkheid heet engagement.
MacGyver en The A-Team zijn westerse fictie, maar de ‘doe-het-zelf’ en ‘doe-het-samen-met-anderen’ mentaliteit is universeel. In India spreekt men in de Hindu-cultuur van Jugaad. Die term slaat op individuen die de kunst verstaan om flexibel om te gaan met moeilijke, veranderende omstandigheden en daar slim op inspelen. Het is een doe-cultuur, die vertrekt van mensen die de mouwen opstropen en dingen oplossen.
Jugaad heeft ondertussen de managementwereld bereikt. Managementgoeroe Navi Radjou trekt volle zalen met een eenvoudige boodschap: laat oplossingen en innovatie van onderen uit komen, ga zelf aan de slag en zoek samen met anderen naar niet meteen voor de hand liggende oplossingen. Radjou vertaalt Jugaad in heldere principes. Zoek kansen in tegenslag. Doe meer met minder. Hou het simpel. Doe het zelf en doe het samen. Miljoenen mensen, waaronder vooral heel wat jongeren, werden de voorbije jaren door Jugaad geïnspireerd en bestormen nu de wereld.
3
F. Matthysen en Edward De Vooght reageerden op deze paragraaf.
Ook als samenleving kunnen we die principes goed gebruiken. De crisis bekijken als opportuniteit. Beter beleid voeren met minder middelen. En een complexe overheid hervormen tot een eenvoudig platform waarop vrij initatief en het engagement van burgers kunnen bloeien.
2
Dante Descamps en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
De komende decennia staan in het teken van burgerschap. Meer dan ooit ligt de macht bij de burger. Het gaat niet om de ‘passieve’ macht van het oordeel, waarbij je een stem uitbrengt, naar huis gaat en vervolgens wacht tot de overheid je problemen oplost. Het gaat om de ‘actieve’ macht van engagement, waarbij je zelf dingen doet of maakt die de samenleving beter maken.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
In de jaren ’90 van de vorige eeuw hebben wij, liberalen, de burger centraal geplaatst en meer inspraak gegeven. Dat pleidooi werd opgepikt. Vandaag gaat burgerschap evenwel een stap verder. Het recht om je stem te laten horen verandert in de oproep om je handen uit de mouwen te steken en mee te doen. Dat kan alleen, maar het werkt nog beter samen met anderen. De overgang van inspraak naar participatie leidt tot geëngageerd burgerschap. Het is democratie 2.0.
7
Rudolf Vancaillie en 6 anderen reageerden op deze paragraaf.
De digitale revolutie, de globalisering, nieuwe technologieën zoals 3D-printen en de opkomst van sociale media geven dat nieuwe burgerschap een flinke duw in de rug. Waar inspraak vroeger een zaak was van wie het goed kon zeggen of hard kon roepen, wordt participatie een zaak van wie goede ideeën heeft, gemotiveerd is en de handen uit de mouwen steekt.
2
Patrick Claeys en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
In de Verenigde Staten van Amerika ontstaan splinternieuwe organisaties zoals Code for America. Die hebben tot doel om burgers, kleine bedrijven, steden en gemeenschappen samen te brengen, omdat ze geloven dat engagement en samenwerking voor een betere wereld zorgen. Dit soort organisaties zet Web Geeks, stadsexperten, technologische vernieuwers en ondernemers samen en laat ze zoeken naar eenvoudige en goedkope oplossingen voor alledaagse problemen. Men doet daarbij beroep op mensen die willen meewerken.
2
Patrick Claeys en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Zo zet een app in de vorm van een spel mensen aan om nutsvoorzieningen en de aansluitingen voor de brandweer sneeuwvrij te maken. Dat idee werd opgepikt aan de andere kant van de wereld, waar een systeem werd opgezet om burgers de tsunami-alarmen te laten onderhouden. Bij de storm in Manhattan waren het hackers die binnen de vier uur met een open platform op de proppen kwamen, zodat iedereen kon zien waar de elektriciteit was uitgevallen. Op die manier kon de hulpverlening efficiënt verlopen. Dichter bij huis maakte de kandidaat-burgemeester van Kortrijk als eerste een app waarmee burgers gebreken en kleine overlast konden melden en in kaart brengen.
Op die manier wordt de overheid in de 21ste eeuw langzaamaan een platform dat geëngageerde burgers samenbrengt en dingen mogelijk maakt. Mensen verwachten steeds minder dat de staat zélf alles oplost – en terecht, want dat kan ook niet. De overheid is daarvoor te traag, te log, te duur en de middelen zijn te beperkt. Antwoorden op de uitdagingen voor de komende jaren zullen dus niet uit ‘Brussel’ of ‘Europa’ komen. Ze komen van u. Zowel voor de economie, jobcreatie, de klimaatverandering, de vergrijzing of de toenemende zorg zullen de oplossingen van mensen zelf komen – en dus niet van overheidsinstellingen. Een goedkopere en eenvoudige overheid moet daarvoor het kader scheppen en als een scheidsrechter toekijken of de regels van het spel worden nageleefd.
2
Dante Descamps en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
De combinatie van vrijheid en verantwoordelijkheid heet engagement. Geëngageerde burgers nemen initiatief. Ze laten zien hoe je, zoals MacGyver, met huis- tuin- en keukenmiddelen veel kan doen en anderen kan helpen. Door je eigen stoep te vegen én die van je buurman. Door met een eigen zaak te starten en anderen werk te geven. Door je huis of je auto te delen. Of door aan de hand van nieuwe technologieën mee te werken aan meer efficiëntie en eenvoud.
4
Ivan Vandermeersch en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.

Een middenveld van mensen

Think Out of the Box. Zo heet de vzw van de ouders van twaalf jongeren met autisme, het syndroom van Down of een andere verstandelijke beperking. De vzw richtte Het Vriendenhuis in Schilde op zodat de vriendengroep van twaalf niet uit elkaar zou vallen. Hun kinderen hebben namelijk allemaal de leeftijd bereikt waarop ze het internaat waar ze samen opgroeiden moeten verlaten, om de overstap te maken naar begeleid wonen voor volwassenen.
Die overstap betekent in het Vlaanderen van vandaag in eerste instantie op een wachtlijst gaan staan. Dus sloegen de ouders de handen in elkaar om zelf een initiatief te nemen. Hun onderlinge solidariteit houdt Het Vriendenhuis draaiende.
Overal in Vlaanderen steken gelijkaardige spontane initiatieven de kop op. Samenwerkingsverbanden die er komen uit noodzaak, omdat de overheid in gebreke blijft of niet bij machte is om in te spelen op de specifieke behoeftes van hulpzoekenden. Maar ook omdat mensen maatwerk willen in plaats van eenheidsworst. Overheden kunnen zich dan wel op de borst kloppen dat ze weten wat de behoeftes van burgers zijn. Maar in de praktijk zijn mensen zélf vaak beter geplaatst om zorg en solidariteit naar eigen behoefte en inzicht vorm te geven. Het probleem is dat wie zelf initiatief neemt en zich niet op de geijkte paden van de ingerichte solidariteit begeeft, op bitter weinig hulp kan rekenen. Het is de wereld op zijn kop.
3
Hilde Blondeel en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
“Het zou helemaal anders lopen als het geld niet aan de voorzieningen wordt gegeven, zoals nu het geval is, maar wel aan de personen met een handicap zelf. Dan krijg je vraaggestuurde zorg, in plaats van een aanbod waarin je moet passen of dat niet past”, zegt Karel Plasman, veertien jaar geleden medeoprichter van een soortgelijk initiatief met de vzw Anautica1.
2
Herbert Hoornaert en Gunther De Leeuw reageerden op deze paragraaf.
Think Out of the Box schrijft met Het Vriendenhuis in Schilde een mooi verhaal. Het is een voorbeeld van positieve maatschappelijke betrokkenheid, een voorbeeld van de kracht die mensen bezitten om hun ongenoegen te kanaliseren en om te zetten in een positief en persoonlijk engagement. Maar het verhaal heeft ook een problematische kant. Net deze geëngageerde burgers worden door een centralistische of paternalistische overheid vooral tegengewerkt. We moeten net meer ruimte geven aan dit soort kwaliteitsvolle initiatieven. Dat kan enkel als we burgerengagement in de zorg niet afremmen, maar aanmoedigen. Daarvoor moet je natuurlijk wel eerst in mensen geloven.
Mensen hebben de kracht de dingen beter te maken, voor zichzelf én voor anderen.

Black Box

Zijn mensen bereid elkaar te helpen, ook al hebben ze daar zelf niet meteen baat bij? Het liberalisme beantwoordt die vraag positief. Liberalen erkennen de feilbaarheid van de mens, maar onderstrepen vooral zijn goede inborst, zijn vermogen tot mededogen en empathie. Mensen hebben de kracht de dingen beter te maken, voor zichzelf én voor anderen. Mensen maken de samenleving. De beste resultaten verkrijg je wanneer die samenleving is opgebouwd op basis van vrijheid, individuele verantwoordelijkheid en vertrouwen.
3
Patrick Claeys en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
De liberale visie is geen blind, naïef geloof. Jarenlang was het bestaan van de menselijke empathie een discussiepunt dat voornamelijk op de filosofische debatagenda terug te vinden was. Al in 1759 poneerde de Schotse moraalfilosoof Adam Smith het bestaan van de “natuurlijke sympathie” die mensen kunnen ontwikkelen voor de gevoelens van anderen - het is volgens hem zelfs de basis voor de mens als moreel wezen. Stilaan echter kunnen we Smiths stelling uit The Theory of Moral Sentiments vervangen door echt wetenschappelijk bewijs van de menselijke empathie.
Het gros van de middelen die mensen voor elkaar veil hebben, gaat niet van mens tot mens, maar van mens naar overheid naar instelling.
2
Dante Descamps en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Spiegelneuronen zijn verantwoordelijk voor het feit dat mensen zich kunnen inleven in de zorgen en gevoelens van anderen, alsof we ze zelf ervaren. Ons empathisch vermogen is door de geschiedenis heen trouwens geëvolueerd. Waar we eerst hulp en bijstand verleenden aan bloedverwanten, hebben we door de jaren heen geleerd om mee te voelen met mensen die we niet kennen, zelfs wanneer die aan de andere kant van de wereld wonen2. Denk bijvoorbeeld aan de overweldigende uitingen van sympathie die uit de samenleving opstegen, toen in 2004 een tsunami in de Indische Oceaan bijna een kwart miljoen slachtoffers maakte.
In Europa zijn we die empathie sinds het einde van de 19de eeuw beginnen formaliseren in systemen van sociale zekerheid. De allereerste van die systemen zorgden letterlijk voor bestaanszekerheid. Mensen kozen er zelf voor om de allerzwaksten niet te laten vallen en erkenden het feit dat niet iedereen altijd alle kansen krijgt in het leven. Het was een fundamentele stellingname: tegenslag, ziekte en pijn kunnen iedereen overkomen. Daarom zijn we solidair met elkaar.
4
Olivier De Smet en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
Gaandeweg werden deze systemen omvangrijker. Mensen werden solidair met elkaar, maar dan wel verplicht binnen een door de overheid georganiseerd systeem. Veel keuzevrijheid kwam daar niet aan te pas. Het was en is de overheid die in het algemeen belang bepaalt met wie we solidair zijn. Maar ook wie hulp krijgt heeft weinig keuzevrijheid. Het gros van de middelen die mensen voor elkaar veil hebben, gaat niet van mens tot mens, maar van mens naar overheid naar instelling.
4
Arne Stoffels en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.
Deze gang van zaken biedt misschien een verklaring waarom spontane solidariteit en samenwerking bloeien als nooit tevoren, terwijl opgelegde en anonieme systemen een steeds grotere bron van ergernis vormen. Ze worden steeds complexer, en daardoor ontransparant. Zo weten we om te beginnen niet meer waarop onze solidariteit slaat. Het gaat al lang niet meer over tegenslagen of ziekte alleen, maar ook over te snel stoppen met werken, of extra vrije tijd nemen bijvoorbeeld. Daarvoor is de sociale zekerheid niet gemaakt.
6
Dante Descamps en 5 anderen reageerden op deze paragraaf.
Bovendien weten we ook niet meer met wie we solidair zijn. Onze sociale zekerheid is één grote black box geworden waar sommigen geld instorten en anderen geld uit halen. Wie bijdraagt vervreemdt van wie ontvangt. Solidair ben je al lang niet meer met elkaar, maar met “die mensen”. De anonieme Waal, Griek of vreemdeling.
6
Olivier De Smet en 5 anderen reageerden op deze paragraaf.
De kracht van empathie ligt nochtans bij vertrouwen, herkenning, en het ervaren van een wij-gevoel. Daarin is geen plaats voor een kille wij/zij-opdeling. Het hoeft niet te verwonderen dat wantrouwen en ongenoegen de plaats zijn gaan innemen van vertrouwen en engagement.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Wie empathie, en de daaruit voortvloeiende solidariteit louter ziet als een uiting van welbegrepen eigenbelang, kiest voor de engst mogelijke definitie ervan. Dat is een gevolg van groepsegoïsme. Het heeft geleid tot de tendens die we overal in ons land, binnen Europa en in een internationale context ontwaren: I want my money back. Alles wordt op een apothekersschaaltje afgewogen. Het is helaas een tendens die een klimaat van afgunst en verzuring tot stand heeft gebracht. Het is een tendens waar bij uitstek liberalen zich tegen verzetten.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.

Burgers bestormen het terrein

In tegenstelling tot wat het conservatieve denken ons wil doen geloven ligt de toekomst niet in handen van overheden of verankerde belangengroepen. Harvard-professor Joseph Nye noemt de verschuiving en verspreiding van macht naar niet-gouvernementele actoren en burgers een van de twee grootste evoluties die deze eeuw voor ons in petto heeft – naast de opkomst van Oosterse staten op de militaire en economische wereldscène. Burgers bestormen, met andere woorden, het terrein. En ze doen dat omdat de overheid onrecht in stand houdt.
3
F. Matthysen en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
In deze tijden van verandering neemt die machtsoverdracht soms nog schimmige vormen aan. Vaak vertaalt de onmacht die burgers ervaren zich in behoudsgezinde betrokkenheid, in het verzet tegen datgene wat boven hun hoofden heen beslist is. Die onmacht, dat verzet, bindt heel wat actiecomités. Toch zijn het in wezen de eerste voortekenen van een vernieuwd burgerbewustzijn. Het zijn signalen die overheden en middenveldorganisaties niet kunnen blijven negeren.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Maar de ware revival van het burgeractivisme zal niet louter uit protest bestaan. Initiatieven zoals Het Vriendenhuis van Schilde tonen aan tot wat de mens in staat is als de overheid in gebreke blijft. Ze tonen aan dat samenwerking en empathie goed kunnen gedijen zonder ondoorzichtige structuren er omheen. Het zijn soms kleinschalige, heel specifieke engagementen tussen vrienden en kennissen. Denk in dat verband ook aan crowd funding initiatieven om een gekoesterd stuk erfgoed te redden van de teloorgang, om een cultureel project op te zetten of om te investeren in een nieuw reclamevrij nieuwsmedium zoals De Correspondent in Nederland. Het zijn dit soort initiatieven, niet ontstaan vanuit een klassieke belangenbehartiging, die alle kansen verdienen. Want het zijn vrije initiatieven in de zuiverste betekenis van het woord.
1
Jo Robbelein reageerde op deze paragraaf.
In tegenstelling tot wat het conservatieve denken ons wil doen geloven ligt de toekomst niet in handen van overheden of verankerde belangengroepen.
1
Van Grootel Carlo reageerde op deze paragraaf.

Goed versus slecht initiatief

De meesten onder ons hebben niet de neiging vrije scholen, mutualiteiten of universiteitsziekenhuizen als private ondernemingen te zien. Maar dat zijn ze in principe wel. Onze solidaire samenleving wordt al decennialang onderstut door wat in essentie vrije initiatieven zijn. Het is dus niet alléén de staat die voor ons zorgt. Als ons land bijvoorbeeld beschikt over een uitstekende gezondheidszorg, dan is dat niet alleen dankzij de overheid. De wisselwerking met het vrije initiatief is minstens even belangrijk.
3
Dante Descamps en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Toch leeft in Vlaanderen nog vaak de perceptie dat er zoiets bestaat als ‘goede’ en ‘slechte’ initiatieven. Dat wat de overheid doet of georganiseerd wordt vanuit levensbeschouwelijke overtuigingen minstens moreel superieur zou zijn aan het vrij initiatief of ondernemerschap. Dat is natuurlijk nonsens.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Wat er wordt gedaan is toch veel belangrijker dan wie het doet, niet? Wij bepalen als samenleving welke diensten we willen in de zorg, welke eisen we stellen en hoeveel middelen we daarvoor veil hebben. Wij bepalen de kwaliteit en het is de taak van de overheid om daar als een strenge, maar rechtvaardige scheidsrechter op toe te zien. Hoe meer spelers binnen dat kader een engagement willen aangaan, hoe beter.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Vandaag nemen overheid en semioverheid echter een té dominante plaats in. Dat maakt heel wat vrij engagement kapot. Ook in zogenaamde ‘zachte sectoren’, waar we de komende decennia nochtans heel veel helpende handen kunnen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan de kinderopvang, of de ouderenzorg.
De verzuiling is zogezegd officieel dood en begraven. Maar op het terrein is ze in Vlaanderen nog springlevend. We kunnen die verkokerde situatie alleen ombuigen door de burger en het particuliere initiatief meer ruimte te geven. Wij willen ook in de zorg een overheid die meewerkt in plaats van tegenwringt. Een overheid die voluit kansen geeft aan vrije en ongebonden projecten van geëngageerde burgers, in plaats van een overheid die alles in hun plaats wil doen.
1
Dante Descamps reageerde op deze paragraaf.

Vrij zorginitiatief

We kiezen voor een aanpak die vertrekt vanuit mensen in plaats van instellingen. We verbinden onze financiële steun aan personen en niet aan organisaties. En laten vervolgens vraaggestuurd en vrij beslissen hoe en waar de middelen worden aangewend. Op die manier blijft er minder geld ‘plakken’ in structuren, creëren we meer dynamiek en een beter aanbod en kunnen we wie het écht nodig heeft, beter helpen dan vandaag.
Onze zorgsystemen doen nu het omgekeerde. Ondanks torenhoge belastingen is het overheidsaanbod te duur en te klein en zijn de wachtlijsten te lang. Bovendien ligt er te weinig focus op wie het écht nodig heeft of voor wie er geen alternatieven zijn.
Ook in de zorg zal de geëngageerde burger de komende decennia een steeds grotere rol spelen. Door een deel van de zorgtaken te organiseren, bijvoorbeeld. We stappen beter af van de illusie dat we in de zorg alles op de overheid kunnen afschuiven. Geef mensen wat meer vrijheid en vertrouwen, en je zal zien dat er meer helpende handen zijn dan ooit tevoren. Ook innovatie en technologie bieden heel wat mogelijkheden, bijvoorbeeld om mensen langer thuis te verzorgen, in hun eigen vertrouwde omgeving met zorg op maat.
2
Johan Jacobs en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Tegenstanders zullen zwaaien met horrorverhalen over winstmaximalisatie waarvan de zwaksten de eerste slachtoffers zijn. Ze spelen daarmee in op de primaire angst en emotie in elk van ons, terwijl ze eigenlijk uit zijn op controle en afhankelijkheid. Dat wil niet zeggen dat er geen horrorverhalen bestaan. Het klopt dat er in de private zorgsector wantoestanden zijn die niet goed te praten zijn. Net zoals er in het verleden soms sprake was van vreselijke tekortkomingen en zelfs misbruik binnen de verzuilde zorg, of zoals er vandaag ook in het overheidsaanbod grote mankementen bestaan. Zeker voor wie hulp nodig heeft, kunnen we onrecht en mensonwaardigheid nooit door de vingers zien. Het komt er dus op aan kordaat en snel op te treden. Maar het heeft geen zin om te denken dat enkel het vrij initiatief fouten maakt en daarom uitsluitend op de overheid terug te plooien.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Geef mensen wat meer vrijheid en vertrouwen, steun hun eigen initiatieven, en je zal zien dat er meer helpende handen zijn dan ooit tevoren.
Alle soorten wantoestanden zijn onaanvaardbaar, ongeacht wie de zorg aanbiedt. De overheid moet niet alleen correcte spelregels opleggen, ze moet ze ook controleren. Ze moet de scheidsrechter zijn die een rode kaart trekt als het fout gaat – of een gele om te voorkomen dat het zover komt. Iedereen kan daarbij helpen, door wantoestanden te melden en slechte zorg aan te kaarten, bijvoorbeeld op het internet of via sociale media. Als we dat doen voor een reis of een toeristische uitstap, dan kan dat toch ook voor onze rusthuizen of zorginstellingen? Ook hier zijn transparantie en daglicht de beste reinigingsmiddelen.
7
Hilde Blondeel en 6 anderen reageerden op deze paragraaf.
Vrije mensen hebben geen boodschap aan organisaties die voortdurend proberen om hen in een welbepaalde sociale, politieke of andere groepsidentiteit op te sluiten.
1
Johan Jacobs reageerde op deze paragraaf.
Als de overheid het speelveld opnieuw aan anderen overlaat, zullen aanbod en vraag elkaar veel vlotter vinden en zal het resultaat globaal genomen veel beter zijn dan vandaag. Toch zal marktwerking nooit alle gevallen van leed, armoede, ziekte of ongeluk kunnen bestrijden. De overheid heeft dus ook voor liberalen een onmiskenbare rol op het veld in de sociale sector. Niet vanuit een dominante alleenheerschappij, maar vanuit de ambitieuze opstelling om meer en beter te doen voor wie het écht nodig heeft, in plaats van te veel mensen een klein beetje te helpen, waardoor uiteindelijk iedereen teleurgesteld of verbitterd geraakt.
3
Dante Descamps en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.

Een middenveld van mensen

Het is duidelijk dat ook de liberale strekking in de herfst van de 20ste eeuw een inschattingsfout maakte door het kind – het engagement van de mensen die het middenveld bevolken – met het badwater – de uitbreidende macht van belangengroepen en de daaruit voortvloeiende onvrijheid – te willen weggooien. Een politieke strijd die het middenveld wil uitschakelen of neutraliseren is een strijd van het verleden. Het middenveld en de geëngageerde burgermaatschappij gaan hand in hand.
2
Georges Hoeterickx en Joost Germis reageerden op deze paragraaf.
Het nieuwe middenveld bevat heel wat talent en empathie – belichaamd door duizenden verschillende vormen van samenwerking. Dat nieuwe middenveld is daarnaast steeds minder geïnstitutionaliseerd. Mensen kiezen hun eigen engagementen en die staan niet langer levenslang vast. We kiezen onze eigen groep, ons eigen project en zijn steeds minder gebonden door etiketten, verplichtingen of ideologische loyaliteit. Engagement kan klein of groot zijn. Bijvoorbeeld bij een sportvereniging, of door deel te nemen aan een online petitie op Facebook. Soms gaat het om een korte en krachtige inspanning, zoals bij Music For Life. Maar steeds vaker gaat het om een manier van leven, met een duidelijk engagement tegenover het klimaat en de opwarming van de aarde, bijvoorbeeld.
Vrije mensen hebben geen boodschap aan organisaties die voortdurend proberen om hen in een welbepaalde sociale, politieke of andere groepsidentiteit op te sluiten. Die krampachtig een oude manier van samenleven verdedigen. Authenticiteit en luisterbereidheid zijn de kernelementen van het nieuwe middenveld.
Voor die organisaties is het een kwestie van aanpassen aan veranderende tijden. Ze hebben niet langer het alleenrecht op het middenveld. Misschien is er wel nood aan andere vakbonden, die niet zozeer opkomen voor de verworven rechten van werklozen en (brug)gepensioneerden, maar vooral inzetten op het activeren van jongeren en het stimuleren van werkenden. Dat zou een constructieve bijdrage leveren om te komen tot ware intergenerationele solidariteit. En met de toenemende institutionele complexiteit in de gezondheidszorg is er zeker ook een rol weggelegd voor mutualiteiten. Al zijn ook daar oligopolies een slechte zaak. We hebben niet minder, maar méér mutualiteiten nodig. Dan kan de concurrentie spelen, en zal er meer maatwerk worden aangeboden.
7
Ivo Vandormael en 6 anderen reageerden op deze paragraaf.
Heel wat organisaties zullen inzien dat ze vasthouden aan ouderwetse structuren, terwijl hun leden meer vrijheid verkiezen. Meegaan met de tijd is een kwestie van vrijheid en vertrouwen te verkiezen boven controle en wantrouwen. Nieuwe overleg- en beslissingsmodellen zullen hun weg vinden om het top down carcan te verbrijzelen.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
De vrijheid en het vertrouwen van het nieuwe middenveld staan in schril contrast met het denken en handelen van de toplagen van de verouderde organisaties bij wie burgers zijn aangesloten. Aan de top van heel wat van deze organisaties lijkt het voornaamste doel wel om zichzelf in stand te houden. Ze treden meestal op als behoudsgezinde en eenzijdig lobbyende krachten in het politieke beslissingsproces. Ze hebben een afkeer van verandering en streven naar een risicoloze samenleving. Die top zal, naarmate de geëngageerde burger het machtsevenwicht in de samenleving herstelt, steeds meer onder druk komen te staan van een flexibele en divers samengestelde achterban.

Naar een nieuw sociaal overleg

Het sociaal overleg loopt spaak. Werkgevers- en werknemersorganisaties slagen er nauwelijks nog in om samen akkoorden te sluiten. Ze blijven zitten op het eigen grote gelijk en schuiven doelbewust de hete sociale kwesties door naar de politiek. Alleen wanneer er geld te verdelen is en er dus voldoende ‘smeermiddel’ voorhanden is om tot akkoorden te komen, lukt het de partners van de Groep van 10 nog om afspraken te maken. Het primaat van de politiek is een goede zaak, maar mag niet op bestelling worden ingeroepen.
4
Daniel Stepman en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.
Als de sociale partners er niet in slagen om samen te werken om uit de crisis te geraken, heeft het overlegmodel, zoals dat in de 20ste eeuw werd opgericht, geen bestaansreden meer. Dan is het aan de politiek om knopen door te hakken die voor de betrokken burgers en het nieuwe middenveld al veel langer evident zijn en de verdediging van bestaande groepsbelangen overschrijden. De index bijvoorbeeld, wordt op die manier veel makkelijker bespreekbaar, net zoals het stakingsrecht. Het moet dan ook mogelijk zijn om het conservatisme en de belangenbehartiging in de sociale zekerheid en de gezondheidszorg open te breken.
5
Daniel Stepman en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.
Dit soort ‘symbooldossiers’ zijn al decennialang een bron van twisten en verdeeldheid. Dat kan niet blijven aanslepen. Harde noten zijn er om te kraken, en dat kan gebeuren – als we toekomstgericht denken. Hoog tijd om taboes die de welvaart van de komende generaties in de weg staan, te laten sneuvelen.
Met name de vakorganisaties blijven te vaak steken in een oud model dat de realiteit in de economie en op de werkvloer niet langer weerspiegelt. De relatie tussen individuele werkgevers en werknemers is al heel lang veranderd. Steeds vaker is loonvorming maatwerk dat tot stand komt door middel van dialoog.
Een vrije, soms atypische maar correcte verloning wordt een belangrijk argument op een arbeidsmarkt waarin bekwame mensen hun bedrijf kiezen in plaats van omgekeerd. Deze mensen hechten meer belang aan tijd en kwaliteit en hebben een zero tolerance voor onrechtvaardigheid gecreëerd door opgelegde afspraken van bovenaf.
2
Daniel Stepman en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Dat heeft niks te maken met de afgunst die vaak wél opduikt in conservatief-linkse middens. Integendeel. Mensen zijn niet gelijk en hebben al naargelang hun individuele situatie of competenties andere wensen en verlangens. Loonvorming is daarom steeds minder een collectief verhaal en steeds meer een gevarieerd pakket waar individuele inzet en competenties tegenover staan. Zo mogen de verschillen in loon niet langer automatisch worden toegekend op basis van geslacht of anciënniteit.
6
Daniel Stepman en 5 anderen reageerden op deze paragraaf.
Loonspanningen die louter afhangen van functie, sekse of leeftijd zijn onrechtvaardig en onaanvaardbaar. Verloning op basis van anciënniteit is onjuist en zelfs contraproductief. Het moet dan ook worden afgeschaft. België is helaas ‘kampioen’ in de leeftijdsgebonden loonkloof. Bij een gespecialiseerd bediende zoals een boekhouder of dossierbehandelaar ligt de loonkloof op 43% tegenover 11% in Zweden3. Ook de typische overheidsloonschaal is anciënniteitsgebonden. Sommige overheidsbarema’s kennen zelfs een spanning van 80% tussen het instaploon zonder anciënniteit en het eindloon in dezelfde functie. Alleen die vaststelling is al een reden om het systeem van de vaste benoemingen af te bouwen en het ambtenarenstatuut grondig te moderniseren naar het model van de private sector.
10
Dante Descamps en 9 anderen reageerden op deze paragraaf.

Vrijheid en verantwoordelijkheid

Geëngageerd burgerschap wordt versterkt door de opkomst van gedecentraliseerde communicatie- en netwerkstructuren. Alleen al door hun architectuur verkleinen die nieuwe structuren de macht van centrale organen, waardoor ze minder vat hebben op wat allemaal wordt uitgewisseld binnen het netwerk, op wie deel uitmaakt van dat netwerk en hoe het – op een organische manier – uitbreidt en zich verder vertakt.
Deze evolutie heeft twee kanten. Stap voor stap leren we opnieuw initiatief nemen en leggen we terug gemakkelijker onderling contact om samenwerkingsverbanden op touw te zetten met meer kans op slagen. Mensen leren vrijheid opnieuw omarmen en stellen daardoor vraagtekens bij de plichten die hen van bovenaf worden opgelegd. Want vrijheid is zowel het recht als de plicht om zelf keuzes te maken. Mensen vrijheid geven is de morele bestemming van de samenleving bij de mens zelf leggen.
Vrijheid geven is vertrouwen geven. En vrijheid krijgen is leren omgaan met die hernieuwde individuele verantwoordelijkheid.
5
Dante Descamps en 4 anderen reageerden op deze paragraaf.

Paternalisme en een dubbele moraal

Te lang hebben overheden de reflex gehad om keuzes te gaan maken in de plaats van mensen, over hun hoofden heen. Dat is goed te zien aan het feit dat we over een bijzonder uitgebreide en gedetailleerde regelgeving beschikken, zonder dat die regels op duidelijke principes zijn geschoeid. We zeggen mensen precies wat ze moeten doen, hoe ze het moeten doen, en hoeveel ze moeten doen. Of liever, we zeggen mensen vooral heel vaak wat ze niet mogen doen. Je mag zo langzaam aan niks meer en we moeten steeds meer. We moeten minder drinken, vetvrij eten, minder lang douchen, de auto thuis laten en al zeker niet al te veel van het vliegtuig gebruikmaken. Roken mag niet meer, we moeten spaarlampen kopen en allemaal voor een marathon trainen.
3
Arne Stoffels en Stephan Renkens reageerden op deze paragraaf.
De overheid bemoeit zich ook met onze moraal en doet dat bovendien met een dubbel gelaat. Ze verdient aan de praktijken die ze afkeurt. Of ze maakt burgers afhankelijk van regelingen die ze plots weer stopzet. Roken afkeuren, maar toch steeds meer geld ophalen aan tabaksaccijnzen. Zonnepanelen oversubsidiëren en een bubbeleffect creëren, om daarna de kraan weer even plots dicht te draaien en belastingen op diezelfde zonnepanelen te heffen.
4
Ivo Vandormael en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.
Zo’n benadering heeft alleen maar nadelen. De overheid zorgt niet alleen voor onnodige verstoringen op de markt, ze heeft ook een contraproductieve impact op het gedrag van mensen. Regels die worden ervaren als “burgerpesten”, ondermijnen de bereidheid van burgers om zich aan de wet te houden. Ze geven aanleiding tot tegendraadsheid of verzuring. Het is een modern paternalisme met een nieuwe opgelegde moraal.
Vrijheid geven is vertrouwen geven.
En vrijheid krijgen is leren omgaan met die hernieuwde individuele verantwoordelijkheid.
4
Arne Stoffels en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
Dat is het probleem van maatregelen zoals de 309 procent boete die ondernemers moeten betalen als ze onterecht de kosten van een etentje aftrekken van de belastingen. Uiteraard is dat niet goed te keuren, maar de boete is gewoonweg buiten proportie. Combineer dat met belastingcontroleurs die de indruk geven meer oog te hebben voor het vullen van het gat in de begroting dan voor hardwerkend ondernemerschap, en je hebt een pestmaatregel die mensen in het hart raakt.
4
Arne Stoffels en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.

Wij veranderen het klimaat

Vrij initiatief en de goesting om samen te werken aan een gemeenschappelijk doel zijn dé sleutels om de uitdagingen van deze tijd tot een goed einde te brengen.
De klimaatverandering bijvoorbeeld, die is een feit. En ook al zijn de wetenschappelijke analyses en voorspellingen niet altijd eenduidig, we mogen de mogelijke catastrofale gevolgen voor de menselijke soort in geen geval wegwuiven. Maar een hypercomplexe uitdaging als de klimaatverandering kan alleen adequaat beantwoord worden met een positieve samenwerking tussen miljoenen mensen.
Tot voor kort was de manifestatie van het groene denken voornamelijk op negatieve emoties gestoeld. Volgens het groene denken handelen mensen steeds fout. Zo praat je hen natuurlijk een schuldgevoel aan. Het fundamentele probleem met zo’n negatieve benadering is dat ze enkel inspeelt op onvermogen en wantrouwen.
2
Marc Wajsberg en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Wij maken allemaal samen de energie-economie.
Jeremy Rifkin, energieadviseur van de Europese Unie, beschrijft in zijn boek The Third Industrial Revolution hoe de mentaliteitsomslag naar een duurzame economie enkel gerealiseerd kan worden door uit te gaan van een positief en pragmatisch verhaal. Niet alleen de verandering in mentaliteit, maar ook de kans op slagen zélf hangt grotendeels af van onze kracht om af te stappen van centraal gestuurde planmatige pogingen om het duurzaam initiatief op gang te trekken.
Decentralisatie vergt engagement van elke burger als energieconsument en –producent. Wij maken allemaal samen de energie-economie. Door op tal van kleinschalige manieren zélf energie te produceren, daalt de CO2-uitstoot ook, en veranderen we het klimaat. We wekken energie op door zonnecellen in onze ramen of op onze kledij, met warmtepompen, door wind of door eenvoudigweg te bewegen. De manieren om hernieuwbare energie op te wekken evolueren elke dag en worden steeds performanter en gebruiksvriendelijker.
Vandaag is het energienetwerk nog een eenrichtingsstraat die energie vanuit een grote centrale tot in je huis brengt. Maar de nieuwe grids werken in twee richtingen, waarbij je afneemt wat je nodig hebt en afgeeft wat je te veel hebt opgewekt. Een dergelijke energie-economie betekent ook het einde van de energiemonopolies uit de vorige eeuw. Nadat we eerst van een monopolie naar een oligopolie zijn gegaan, en we vandaag de kant kiezen van de consument om de markt écht open te breken, is voor liberalen in de nabije toekomst een vrije markt van miljoenen kleine energiemakers het dominante model. Op het vlak van klimaat en energie is het de taak van de overheid om de infrastructuur voor een dergelijk model mogelijk te maken.
1
Johan Jacobs reageerde op deze paragraaf.
Ook voor de grote energiegebruikers veranderen de omstandigheden voortdurend. In de Verenigde Staten is shale gas een nieuwe katalysator voor de industrie. Op geostrategisch vlak zorgde de ontdekking en exploitatie van de gas- en oliehoudende ondergrond van puimsteen voor een radicale ommekeer. Het Amerikaanse zelfvertrouwen komt in sneltempo terug en de maakindustrie die jarenlang een neergang kende, veert opnieuw op dankzij die betaalbare energiebron. Nog meer dan de crisis is het deze evolutie die de energieintensieve sectoren in West-Europa onder druk zet. Europa heeft minder puim- of schaliesteen en aarzelt bovendien om de technologie te gebruiken of verder te ontwikkelen. Dat is – net zoals in het debat over GGO’s – voornamelijk te wijten aan conservatieve groene angsten. Misschien is er voor de Europese industrie en economie meer heil te vinden in de oceaanenergie. Op onze blauwe planeet biedt die technologie quasi onuitputtelijke hernieuwbare energiemogelijkheden.
11
Johan Jacobs en 10 anderen reageerden op deze paragraaf.
Iedereen beseft dat er een omslag moet komen in onze manier van produceren, transporteren, wonen en leven. Duurzaam denken is inmiddels de norm. Maar dat denken manifesteert zich nog te veel door op een negatieve manier bezit te nemen van onze morele zelfreflectie. Duurzaamheid is in essentie een positief verhaal. Een verhaal over innovatie. Een verhaal dat zich niet eenvoudigweg laat schrijven in termen van het moet met minder, maar in termen van het kan anders. Een verhaal waarin we mensen niet bestraffen om wat ze niet doen, maar belonen om wat ze wel doen.
2
Bertrand De Decker en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.

Twee visies ontkracht

Het nostalgisch verlangen naar een monoculturele samenleving is dromen van een wereld die niet meer bestaat en ook nooit meer terugkomt. Wie dat verlangt, sluit de ogen voor de werkelijkheid. Andere talen en culturen geraken steeds meer verweven met de onze en het heeft geen zin je daartegen te verzetten. Dan komen we in absurde debatten terecht over het gebruik van Engels op Twitter. Over liedjes van andere bodem op de openbare radio. Anderstalige reclameslogans op de bussen van De Lijn, of de namen van cafés en restaurants.
4
Dante Descamps en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.
Het is eigenlijk vooral heel eigenaardig dat we zo verkrampt reageren op globalisering. Per slot van rekening zijn we het hart van een Europese Unie met weldra 28 lidstaten. We spreken in een klein land als dat van ons drie talen. Onze meertaligheid wordt in heel de wereld geprezen. Daarom moeten we er blijven in investeren, zeker in het onderwijs. We staan bekend om onze uitstekende diplomaten. Diversiteit in al zijn vormen en verschijningen is geen juk waar we van onder moeten. Als we het omarmen kan het onze grootste troef worden. Bruisend en divers Brussel als het New York van Europa, het hoeft geen naïeve utopie te zijn. Maar het gaat wel niet vanzelf. Van argwaan voor de wereld om ons heen naar een enthousiaste en gretige kijk op die wereld: het is geen gemakkelijke stap om te zetten. Het is een stap die vertrouwen en moed vraagt. Het is een stap die engagement vraagt.
4
Dante Descamps en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
Bruisend en divers Brussel als het New York van Europa, het hoeft geen naïeve utopie te zijn.
De voorbije twintig jaar heeft het uitspreken van het woord diversiteit voor veel ongemakkelijke stiltes gezorgd. Paradoxaal genoeg zegt dat eigenlijk véél. Meestal dook het woord ergens schuchter op in teksten, een paragraafje of twee. Dat het toch wel moest. Omdat de samenleving er leuker zou door worden. De sfeer wat losser. Meer was dat vaak niet. Een verplicht nummertje.
Twee foute visies hebben de voorbije decennia het publieke debat over diversiteit, en meer bepaald migratie, overheerst. Beiden zijn een variant van de overbekende struisvogelpolitiek. De eerste, zelfverklaarde pseudo-progressieve visie gomde jarenlang de problemen van en met migranten weg. Wie zijn beklag deed over overlast en moeilijkheden door migratie werd weggezet als een onvervalste racist. Door de andere kant op te kijken zouden de problemen vanzelf weggaan. En als dat niet snel genoeg gebeurde, moest maar wat aan de fundamentele regels van de rechtsstaat worden gemorreld.
2
Arne Stoffels en Stephan Renkens reageerden op deze paragraaf.
Die houding heeft deze samenleving heel wat tijd gekost en achterstand opgeleverd. Te lang is het hele migratiedossier verkeerd – of quasi niet - aangepakt. We hebben veel armoede en probleemmigranten aangetrokken om er vervolgens de ogen voor te sluiten. Jarenlang was een kordate aanpak via werk, taal en integratie – zoals die vandaag wel wordt uitgevoerd – onbespreekbaar uit angst dat de gekleurde medeburger zijn of haar stem dan niet meer aan de linkse strekkingen zou geven.
3
Dante Descamps en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
De andere visie deed precies het omgekeerde door alléén maar naar de problemen met migranten te kijken. Dat is al even verkeerd en heeft meer dan we beseffen tot onderhuids racisme geleid. Die verzuurde ingesteldheid maakt ons blind voor het optimisme en de positieve kracht die veel nieuwkomers drijft om op zoek te gaan naar vrijheid en een beter leven. Immers, nieuwkomers hebben vaak een liberale geest. Een doe-het-zelf mentaliteit. Een open blik op ondernemerschap. De wil om te werken. Om vooruit te gaan. We moeten als liberalen durven toegeven dat ook wij met kansen gemorst hebben door niet op te komen voor de nieuwe en gekleurde ondernemer.
4
Jo Robbelein en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.

Anders gezi(e)n

Ook in onze eigen dagelijkse leefwereld, in de manier waarop we omgaan met onze familie en ons gezin, hebben we een andere en meer vrije manier van denken nodig. Steeds vaker neemt het leven van mensen een nieuwe, soms onvoorspelbare wending nadat het al eens eerder in een schijnbaar beslissende plooi was gelegd. De samenstelling van gezinnen ligt niet meer onveranderlijk vast. Mensen nemen tijdens hun leven verschillende engagementen op, met verschillende partners en in wijzigende omstandigheden. Dus kennen we naast de traditionele gezinskernen ook meer en meer regenboogfamilies, eenoudergezinnen, singles, pleeggezinnen en nieuw samengestelde gezinnen.
Voor liberalen kan geen enkele gezinsvorm een morele superioriteit claimen. Het vergt evenveel moed en doorzettingsvermogen om een relatie te doen slagen dan om te beslissen uit elkaar te gaan en van nul te herbeginnen. Waar de ene zelfbewust kiest om zelfstandig kinderen op te voeden kan het zijn dat iemand anders dat moet doen omdat de omstandigheden daartoe verplichten. Gelukkig is je seksuele voorkeur in dit land al een decennium lang geen issue meer en kies je zelf met wie je je leven wil delen.
Zowel de praktijk, als de geesten van mensen zijn dus al lang geëvolueerd. Maar de wetgeving is op heel wat vlakken nog in de vorige eeuw blijven steken. Voor de overheid is het traditionele gezin nog steeds de norm en worden alle andere situaties als een afwijking beschouwd. Dat zorgt voor tal van praktische, juridische en financiële ongelijkheden.
Er zijn bij wijze van spreken evenveel bijzondere gezinssituaties als er gezinnen zijn. De regelgeving - bijvoorbeeld op het vlak van familierecht, erfrecht, kindergeld of, meer algemeen, fiscaliteit - is achterhaald en vaak onrechtvaardig. De huidige diversiteit en flexibiliteit van gezinsmodellen staat haaks op één juridisch basismodel met daarnaast tal van uitzonderings- en afwijkende maatregelen. Bovendien zal die diversiteit enkel toenemen, zeker als we onder impuls van de vergrijzing ook de intergenerationele vormen van samenwonen bij het debat betrekken.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.
Het is een patroon dat zich keer op keer herhaalt. De samenleving verandert en wordt complexer. De overheid past zich aan, niet door die complexiteit te doorgronden, maar door ze te volgen. Daardoor worden mensen niet geholpen. Wel integendeel, het aan elkaar breien van nieuwe regeltjes zorgt regelmatig voor onbedoelde hindernissen in het leven van geëngageerde burgers. Het voegt een extra rem toe aan het leven dat ze in alle vrijheid willen leven.
Een veel betere manier om met de toenemende schakeringen in het gezinsleven om te gaan is om het eng gedefinieerde concept van een gezin los te laten. De contacten van de overheid met elk gezinslid kunnen zo vormgegeven worden dat ze zich toespitsen op die persoon zelf – in plaats van op die persoon in functie van verwantschap of de verhouding tot een ander voormalig, huidig of toekomstig lid van hetzelfde gezin. De fiscaliteit bijvoorbeeld, zou maximaal per individu moeten bekeken worden. En kindergeld kan op een rekening van het kind worden gestort, net als studiebeurzen.
3
Bertrand De Decker en 2 anderen reageerden op deze paragraaf.
Zo’n omwenteling in beleidsmentaliteit kan wél het tempo van de maatschappelijke ontwikkelingen volgen en hoeft geen contraproductieve gevolgen te hebben voor nieuwe gezinnen op het vlak van kindergeld, fiscaliteit, erf- of successierecht. Diezelfde individuele benadering legt een pak complexe regels onder de sloophamer, om ze te vervangen door een eenvoudig en eigentijds principe. Zo zou je als individu vrij over je eigendom moeten kunnen beslissen, ook over de bestemming ervan na je overlijden. Het is niet logisch dat het erf- en successierecht de bloedband boven alle andere engagementen plaatst. Hoog tijd om meer vrijheid te geven over de besteding van een erfenis en om de discriminerende tarieven in het erfrecht weg te werken.
1
Arne Stoffels reageerde op deze paragraaf.

C2IQ

Een samenleving die engagement vraagt, heeft sterke en goed opgeleide burgers nodig. Onderwijs moet mensen vrij maken en zelfs boven zichzelf laten uitstijgen. Het moet ervoor zorgen dat elk kind zijn talenten maximaal kan ontwikkelen. Het is de belangrijkste hefboom om mensen te doen uitgroeien tot zelfredzame, kritische, mondige en geëngageerde burgers.
2
Christian Floru en Stephan Renkens reageerden op deze paragraaf.
Je moet de vrijheid krijgen om te kiezen wat er met je erfenis gebeurt.
1
Hilde Blondeel reageerde op deze paragraaf.
Nauwelijks 20 of 30 jaar geleden was je op scholen, bibliotheken, musea of gespecialiseerde bladen aangewezen om iets bij te leren over een onderwerp. Vandaag is eender welke informatie over eender welk onderwerp slechts een paar muisklikken van ons verwijderd. Dat is een goede zaak. De digitalisering biedt oneindig veel mogelijkheden om onderwijs te democratiseren, het meer op maat van elke leerling afzonderlijk te schoeien of om (afstands)onderwijs te integreren in arbeidsloopbanen. Nieuwe technologie maakt levensechte simulaties mogelijk. De mogelijkheden zijn eindeloos en wereldwijd wordt enthousiast nagedacht over aantrekkelijke digitale manieren om kennis te delen.
Die revolutie vraagt ook andere competenties. Het kunnen opzoeken en selecteren van de juiste informatie en het evalueren van de kwaliteit van informatie speelt een steeds grotere rol – net zoals de creativiteit om zelf waarde aan die informatie toe te voegen. Inschatten, begrijpen en verwerken wordt even belangrijk als louter weten.
2
Dante Descamps en Arne Stoffels reageerden op deze paragraaf.
Onze samenleving is bovendien zo gespecialiseerd dat we elkaar nodig hebben om vooruit te gaan. Dat is ook zo op het vlak van onderwijs. We gebruiken allemaal graag nieuwe technologie, maar zonder samenwerking lukt dat niet. Een half miljoen jaar geleden kon één mens van één steen een werktuig maken. Vandaag heb je honderden, misschien wel duizenden mensen nodig die allemaal een klein steentje bijdragen om één computer te maken. In de 21ste eeuw is intelligentie collectief en cumulatief.
Ideeën moeten seks hebben.
3
F. Matthysen en Tom Bombadil reageerden op deze paragraaf.
De Britse wetenschapper en auteur Matt Ridley legt in zijn boek The Rational Optimist uit dat ideeën seks nodig hebben. Door vanuit een diverse achtergrond en met een eigen specialisatie samen naar oplossingen te zoeken, creëren we welvaart en vooruitgang. Daarom moeten we investeren in een open samenleving die niet bespaart op onderwijs, wel integendeel. Daarom moeten we van excellentie opnieuw een streefdoel maken. Maar we moeten ook afstappen van onze angst voor andere talen. Het vermogen om te kunnen denken en werken in een andere taal is in de geglobaliseerde wereld van strategisch belang, zeker in ons land. Net als het vermogen om samen te werken en geen enkel talent onbenut te laten. Ook op dat vlak is de geëngageerde burger de toekomst.
4
Jo Robbelein en 3 anderen reageerden op deze paragraaf.

Referenties

1. ‘Je moet de sprong in het donker wagen’ – De Standaard, zaterdag 27 april 2013
2. Rifkin, J. The Empathic Civilisation. http://www.youtube.com/watch?v=l7AWnfFRc7g
3. naar W. Janssens, opinie (2003)
Inhoudstafel Lees verder